Toward a Better World

Toward a Better World

28 th January –  9th February  2014

Galerie Nest, 12 -14 Etienne Dumont, Geneve (CH)

Galerie Nest, 12 -14 Etienne Dumont, Geneve (CH)
28th January – 9th February 2014

curator: Sava Stepanov
organisation: Bel Art Gallery and Mali Princ Fondation
concept: Aleksandra Vegezzi Boškov, Vesna Latinović

artists: Mrđan Bajić, Milan Blanuša, Jelena Bulajić, Aleksandar Bunčić, Mira Brtka, diSTRUKTURA, Andrea Ivanović, Stevan Kojić, Bosiljka Zirojević Lečić, Boris Lukić, Goran Mitrović, Nataša Teofilović i Ljubomir Vučinić

assistents: Borislava Šašić, Julijana Soldatović, Milena Rebić, Dragana Cilišek
NEST Galerie: Mélanie Borés
design: Ljubomir Maksimov
tech: Aleksandar Arsenin, Mile Karanović

go pro: Dragana Bunčić
film: AdD+GC Studio Maximov

music: Goodbye War, Hello Peace by TERU (cc)
production: Belart & Mali Princ

Geneva, january 2014


The exhibition Culture Escape: Toward a Better World aims to show the work of several artists who can be seen as representatives of the current condition art in Serbia is. These authors define their reactions to impulses from the world and the times in an authentic (pro)modernist manner. This art acts in conditions of a global “iconosphere”, in the midst of this communication confusion, in the specific socio-cultural relations… Even though there is a significant difference in the kind of media resorted to in the works, their fully personalized aesthetic and ethic warnings are perfectly clear. Each artist, intentionally and conscientiously, respects and cultivates the authenticity and particularity of the plastic structure which is the “bearer” of his/her philosophic reaction to today’s reality, to the environment, to contextual events. This is because “art has the right to its specificity, not to stand out, but, with its model, to act as an example to other forms of knowledge and practice” (Filiberto Menna).

Sava Stepanov

Vernissage: Toward a Better World

Photo: (c) Bel Art Documentation

Nest Gallery, Geneva (CH) – Opening hours: 11 a.m. to 7 p.m., from Tuesday 28 January to Sunday 9 February 2014. Opening night: Tuesday 28 January from 6:30pm.

Mali Princ Fondation

Mali princ (Little Prince) is a foundation that is founded in 2000. Its main ambition is to support young generation in Serbia. Among other activities, we choose to work with the Academy of Fine Arts in Novi Sad. Every year we award the best student in the Academmy`s disciplines plastic arts, music and drama.

“Ethics inevitably emerges as a moral need.”  – Edgar Morin

For more than two decades Serbian contemporary art has been unfolding in conditions of a long-term social transition. The change of the system has been going on for too long and, consequently, the crisis (which is, otherwise, an inevitable and transient phenomenon) has been transposed into – a condition. Such a profound crisis constantly generates breakdowns in the standard social norms, weakens standards, and diminishes the value of criteria in all fields of life. In Milošević’s Yugoslavia, in the postmodernist 1980’s and on, art and artists were continuously monitored, their works were more often than not looked upon with disdain, they were criticized and in many cases they were also sanctioned. Unfortunately, even after the democratic changes following October 2002, the conditions were not put in place to ensure a regular system about which Oliva wrote (artistic practice, a work of art – criticism – gallery – medium – market) and which would give dignity and functionality to artistic work. In spite of the fact that, in these fatal nineties of the 20th century, a number of activistic art movements in Serbian art stood out, that in Serbia of that time there were expressly strong tendencies to revive modernism, that re-affirmed progressive ideas of a modernist conscience were offered to the political practice, that with its stances and messages the art of that period significantly contributed to the process of democratization – the ruling structures very quickly “forgot” all the aesthetic and ethic principles that had been achieved. To tell the truth, after the year 2000 art was no longer controlled nor sanctioned but it was completely – ignored… For nearly two decades now, two most important national art museums, the National Museum and the Museum of Contemporary Art in Belgrade have been closed for renovation, allegedly, while the Museum of Contemporary Art of Vojvodina in Novi Sad has been housed for nearly half a century in “temporary” premises with no building of its own… The gallery infrastructure is below the expected standard and cannot appropriately keep up with nor show artistic events and achievements. Also, there is no hope of a speedy “recovery” because a mere, hardly worth noticing, 0.6% of the current state budget has been earmarked for culture…

However, in spite of all this, in Serbia today there is a pulsating, lively, art activity. The idea of a specific kind of escape (culture escape) – toward normality, is very close to the contemporary artist in this era of an unparalleled crisis. The sculptor Mrđan Bajić, a participant in this exhibition, entitled his display at the 2008 Venice Biennale simply: “Reset” in an effort to express the necessity to cancel the existential reality at the time and its political and cultural practice… Such a procedure, just like the current trends in Serbian art, follows the traces of the philosophical stances of the above-cited Edgar Morin who, in one his latest writings, concludes: “Of course, in the first place, we have to resist the invading barbarism. But the ‘no’ in this resistance must cultivate a clear ‘yes’ of our aspirations. Resistance to all that which leads to the degradation of man by man, to subordination, contempt and humiliation transforms itself into strivings not toward the best of all worlds but toward a better world. This hope, continuously revived throughout history, will emerge again”. Hence, the concept and exhibition Culture Escape: Toward a Better World is founded on a synergic inter-weaving of aesthetic and ethic categories, on the principles of artistic autonomy, on the principles of socio-cultural contextuality, and on an artistically well thought-out functionalisation of art in specific conditions of a durable and draining crisis toward the emergence of new hope.

Bel Art Gallery

Novi Sad based Bel Art Gallery founded in  1994 has constantly and deliberatly been engaged in presenting and promoting contemporary Serbian artists  locally and internationally. We have organized numerous exhibitions, art events, workshops and symposiums aiming to present and cherish authentic artistic values and encourage talented young artists. Important part of our activities is devoted to  art books publication. Marina Abramović early works Belgrade period is our latest edition (2013).  Bel Art also founded distinguished  national annual contemporary  art award delivered 15 times so far.

Exhibition Towards a Better World aims to show the work of several artists who can be seen as representatives of the current art scene  in Serbia . In spite of never ending transition and  unfavorable circumstances in Serbia today there is a vibrating, lively art activity. Selected authors define their reactions to the world and the times they live in an authentic  manner. The concept of the exhibition is based on a synergy of aesthetic and ethic categories, on the principles of artistic autonomy and social and cultural context  of a durable and draining crisis toward the emergence of a new hope. Mali princ Foundation and Bel Art Gallery truly believe  that art can not change the  world but  can make it a  better place.

Dunavski dijalozi 2013

Dunavski dijalozi 2013

29. avgust 2014


2013 Danube Dialogues - Day 02 2013-07-3019-52-15


Dunavski dijalozi, novosadski festival savremene umetnosti, u svom naslovu sadrži Dunav kao geografski pojam, ali, još značajnije, i kao metaforu i podsticaj za susret i dijalog kultura i umetnosti zemalja Nemačke, Austrije, Slovačke, Mađarske, Hrvatske, Srbije, Rumunije, Bugarske, Moldavije i Ukrajine. Namera Galerije Bel Art, inicijatora i priređivača Dunavskih dijaloga 2013 jeste da ustanovi Novi Sad kao grad susretanja, prezentovanja i filozofiranja aktuelnih umetničkih ideja i sadržaja, kao priliku za međusobno upoznavanje, saradnju, komparaciju, razmenu i uvažavanja različitosti umetnika i umetnosti kulturološki bogatog i raznovrsnog evropskog regiona. Upravo podunavski region može biti reprezentativan uzor za sagledavanje aktuelnih zbivanja i tendencija, jer nam geografski princip pruža mogućnost upoznavanja umetnosti najrazvijenijeg dela Evrope, ali i područja gde je još uvek važno problematizovanje teme tranzicije. Ideja dijaloga na Dunavu ima svoje snažne korene, jer su tokom istorije međusobne saradnje i uticaji bili mnogostruki u umetnostima Podunavlja i srednje Evrope. Školovanja umetnika iz podunavskih zemalja u velikim centrima poput Beča, Minhena i Budimpešte značajna su činjenica naših istorija umetnosti. Razmenjivale su se izložbe, a mnogi umetnici ovovremenskog senzibiliteta menjali su svoja staništa, umetničke navike i izraze.

Projekat Dunavskih dijaloga je zamišljen kao mozaička manifestacija multimedijalnog tipa koja se istovremeno realizuje u/na različitim galerijskim i alternativnim prostorima. Slike, skulpture, performansi, projekcije video radova, izložbe umetničkih zastava, instalacije, tribine i radionice, prisustvo brojnih umetnika, kritičara i publike čine jedinstven i dinamičan umetnički ambijent.

Umetnički direktor poziva selektore za grupne izložbe, svaka zemlja se predstavlja pojedinačnom izložbom, a zanimljivost Dunavskih dijaloga su dijaloške izložbe domaćih umetnika sa umetnicima iz jedne od podunavskih zemalja, koja na taj način dobija status partnera manifestacije.

Želja nam je da u budućim festivalskim izdanjima ovaj koncept proširimo na druge gradove duž Dunava i da kontinuirano okupljamo umetnike, istoričare i teoretičare umetnosti, galeriste, kolekcionare, ljubitelje i publiku, te da u razmeni ideja i energija promišljamo, istražujemo i definišemo specifičnosti, sličnosti i različitosti aktuelne umetnosti regiona.

Tokom avgusta i septembra 2013. Novi Sad je bio značajno stecište savremene umetnosti. Zahvaljujući selekciji umetnika po izboru nacionalnih selektora i art direktora, festival se odlikovao veoma uspelim izložbama: Slovačku je samostalnom izložbom predstavljao Viktor Huljik (Viktor HULÍK)

iz Bratislave, Rumuniju Liliana Popa (Liliana Popa) iz Temišvara (selektorka Ileana Pintilie), Hrvatsku Vladimir Frelih iz Osijeka, Nemačku Georg Garc (Georg Gartz) iz Kelna, Srbiju umetnički par diSTRUKTURA iz Beograda, Austriju autorska izložba kustoskinje Pie Žardi (Pia Jardí)

Pozdrav iz Beča na kojoj su učestvovali Džordžija Krajmer, Zilke Majer, Leopold Kesler i Kristof Švarc (Georgia Creimer, Silke Meier, Leopold Kessler and Christoph Swarz), Mađarsku umetnici Juhaz Jožef, Eroš Apolka, Oros Ištvan i Baboš Zili Bertalani (Juhász József, Apolka Erös, István Orosz and Zsili Babos Bertalani) u selekciji Marte Silađi (Márta Szilágyi).

Novosadska publika je bila u prilici da vidi i izložbu umetničkih zastava u glavnoj pešačkoj ulici, u starom jezgru grada, na kojoj su učestvovale renomirane budimpeštanske umetnice Andrea Rutka i Vilo Štajner, potom grupa mladih umetnika iz Osijeka – Robert Fišer, Dražen Budimir, Mario Matoković, Dora Tomić, Josip Kaniža, Kristina Marić, Ana Petrović, te srpski umetnici Dušan Todorović, Marta Kiš Buterer, Goran Despotovski, Zvonimir Santrač, Svetlana Milić, Jastra Jelača, Tamara Vajs, Dragan Jevdić, Rastislav Škulec, Sibila Petenji, Korina Gubik, Danijel Babić, Bosa Zirojević, Milan Jakšić, Nada Denić, Monika Sigeti.

Izložbu nemačkog crteža (Štefani fon Hojos, Štefan Jutner, Ingrid Redlih-Pfund, Hansjirgen Fogel, Štefan Vemajer, Roza Čau / Stephanie von Hoyos, Stefan Jűttner, Ingrid Redlich-Pfund, Hansjürgen Vogel, Stefan Wehmeier Rosa Zschau) priredila je Maja Erdeljanin, slikarka i urednica Galerije KCNS, a promišljene projekcije video radova istaknutih umetnika regiona (Ulu Braun, Antal Luks, Fabian Grode, Joerg Piringer, Zoltan Lanji, Peter Lihter, Mihai Greku, Aleksander Isaenko/ Ulu Braun, Antal Lux, Fabian Grodde, Joerg Piringer, Zoltán Lányi, Peter Lichter, Mihai Grecu and Alexander Isaenko) načinio je umetnik i kritičar Andrej Tišma.

Na završnoj večeri otvaranja Dunavskih dijaloga 2013 izvedeni su performansi Jožefa Juhaza (Juhász József) iz Budimpešte i Nenada Bogdanovića iz Odžaka, a prikazana je i video instalacija Dunav Stevana Kojića, umetnika iz Novog Sada.

Poseban događaj na festivalu činila je umetnička kolonija profesora umetničkih akademija u Novom Sadu i Beču Nite Tandon i Bosiljke Zirojević sa studentima Marijom Kozmom, Oliverom Alunovićem, Marijom Cvetković, Marinom Milanović i Sonjom Radaković. Kolonija je realizovana od 27. do 31. avgusta u pitoresknom ambijentu parka dvorca u Ečki kraj Zrenjanina, na mestu gde se preko 50 godina tradicionalo organizuju umetničke kolonije. Učesnici su se upoznavali, družili, razmenjivali ideje i u konstruktivnoj atmosferi zajednički stvarali.

Austrijsko-srpski art dijalozi su realizovani u saradnji sa Austrijskim kulturnim forumom iz Beograda, sa kojim Galerija Bel Art neguje dugogodišnju uspešnu saradnju. Selektorskim izborom likovnog kritičara Save Stepanova, art direktora festivala, srpski i austrijski umetnici su dovedeni u svojevrsni dijaloški odnos i komunikaciju. Na prikazanim izložbama bile su vidljive sličnosti (i razlike) u opusima Roberta Hamerštila (Robert Hammerstiel) and Petar Ćurčić; Frica Ruprehtera (Fritz Ruprechter) i Mire Brtke, Josefa Linšingera (Josef Linschinger) i Ljubomira Vučinića, te Eve Petrič i Nataše Teofilović.

Festival je nedvosmisleno pokazao da je umetnost sposobna da svojim univerzalnim načinom komuniciranja prevlada lingvističke, političke, socijalne, kulturološke i druge „prepreke” i da značajno doprinese međusobnom upoznavanju, razumevanju, toleranciji. Istovremeno smo posetiocima manifestacije ukazali na krucijalno značenje sinteze estetskih i etičkih načela – toliko potrebnih u ovom sumornom i kriznom vremenu. Upravo zbog toga čini nam se da pokretanjem ove izložbene manifestacije činimo pravu stvar za umetnike i za publiku, za naš grad i njegova nastojanja da se promoviše u evropsku prestonicu kulture.

Zadovoljstvo mi je što su otvaranja i programi protekli u prijatnoj atmosferi i uz brojnu publiku i interesovanje medija. Rezultati prvog izadanja Dunavskih dijaloga predstavljaju dobar razlog i podsticaj da Galerija Bel Art započne pripreme za sledeće festivalsko izdanje. Ostvarenje ove manifestacije jeste izazovan zadatak i za Grad Novi Sad i za Sekretarijat za kulturu APV, ali i za ovogodišnje sponzore da i narednih godina istraju u podršci kako bi se ostvarila namera da Novi Sad na Dunavu postane stecište savremene umetnosti. Zahvaljujem se partnerima Dunavskih dijaloga 2013 – Austrijskom kulturnom forumu iz Beograda i Erlin galeriji iz Budimpešte, Turističkoj organizaciji Novog Sada, Wiener Staditsche osiguranju i Erste banci, medijskim sponzorima, Savi Stepanovu, art direktoru festivala, koji je imao izuzetno zahtevan zadatak, kao i galerijama, muzejima i kulturnim institucijama koje su pokazale partnersko razumevanje. Zahvalnost upućujem i svima onima koji su na bilo koji način pomogli u realizaciji ove manifestacije, a posebno umetnicima koji su najviše doprineli visokom umetničkom kvalitetu festivala.


Vesna Latinović,
osnivač i direktor Dunavskih dijaloga

2013 Danube Dialogues - Day 01 2013-07-2919-16-11


Geografija velike reke je veličanstveno oblikovala jedan zanimljiv evropski region: od visokorazvijene centralne Evrope do njene manje razvijene crnomorske periferije poređano je deset država. Danas te države sa dunavskih obala (Nemačka, Austrija, Slovačka, Mađarska, Hrvatska, Srbija, Rumunija, Bugarska, Moldavija i Ukrajina), sve više i sve vidljivije, nastoje da se integrišu u jedinstven evropski kompleks. Aktuelna nastojanja umetnost je već anticipirala: još davnih osamdesetih godina prošlog veka italijanski pisac Klaudio Magris je u svojoj knjizi jednostavnog naslova Dunav (1986) jedinstvenim video i shvatio podunavski kulturni prostor u kojem su delovali brojni značajni umetnici, književnici, filozofi, naučnici poput Ničea, Hajdegera, Vitgenštajna, Kafke, Krleže, Konrada, Pope, grofa Drakule, Ovidija i drugih. O tom specifičnom (po)dunavskom kulturnom jedinstvu upravo je u Novom Sadu govorio i ugledni mađarski spisatelj Đerđ Konrad, inače i sam jedan od Magrisovih „junaka”: „O čemu bismo drugom i mogli da razmišljamo u novosadskoj Dunavskoj ulici, šetajući u prijateljskom društvu. Toliko je raznovrsnih zajednica u Evropi: narodi, narodnosti, predeli, regioni, gradovi, rečne doline kao što je, na primer, Dunavski basen! Preporučujem pažnji akademskih lovaca na identitete da pronađu i da ispevaju dušu Podunavlja, poklonivši se s ove udaljenosti i Klaudiju Magrisu. Možda smo zaista ovako zajedno, od Crne šume do Crnog mora, poprilično šareno i mnogobrojno društvo unutar Evrope. A to je jedan zaseban roman.”

Vođeni tom konradovskom mišlju novosadski organizatori su na Dunavu, ispod velelepne Petrovardinske tvrđave, uspostavili Festival savremene umetnosti Dunavski dijalozi. Manifestacija je pokrenuta u vremenu posle već stišanih i okončanih burnih, neki put čak i revolucionarnih promena, u većem broju podunavskih zemalja. Danas, početkom 21. veka, čitav ovaj region geopolitički izgleda znatno drugačije – nakon pada Čaušeskua, rušenja Berlinskog zida, raspada SSSR-a, ponovnog ujedinjenja Nemačke, razlaza Češke i Slovačke, krvavog i tragičnog raspada Jugoslavije, izlaska Ukrajine i Moldavije iz Sovjetskog Saveza. A sve to vreme kontinuirano je ostvarivan veliki projekat ujedinjenja Evrope.

Organizatori Dunavskih dijaloga, promišljajući nedavna zbivanja, nametnuli su selektorima i umetnicima logično pitanje: Kako su se nedavni istorijski događaji odrazili u aktuelnoj umetnosti? Da li su i kako, svi ti lokalni, regionalni i nacionalni povodi iznedrili nova značenja i univerzalne „poruke”?

Pokazalo se da aktuelna umetnost nameće nove standarde u atmosferi „ikonosfere”. Formirana kompjutersko-elektronskom umreženošću savremenog sveta ona sasvim agresivno nameće globalističko poimanje kulture. Ne bi se smelo zaboraviti da je evropska umetnost, još tokom postmodernističkih osamdesetih, insistirala na značaju nacionalnih identiteta, te da su u tadašnjim diskursima funkcionisala označenja umetničkih pravaca poput: italijanska transavangarda, nemački novi eskpresionizam, neue slovenische kunst i dr. Danas se obnavlja (l)egalizacija i (re)afirmacija prava na univerzalne poruke i koncepte. I u tim promenama postoji jedan specifičan proces. Jer, sve donedavno, na velikim internacionalnim izložbama male zemlje i kulture kao da su dobijale pravo na modernost tek posle reinventarisanja i recikliranja sopstvene istorije, tek nakon svojevrsnog pokazivanja i dokazivanja vlastitih korena. Tokom devedesetih, afirmacijom Klocove teze o obnovljenoj, novoj ili drugoj moderni u umetnosti – pogotovo u onoj koju hoćemo da vidimo kao autentičnu – prevashodno se insistira na uspostavljanju ontoloških značenja i vrednosti. A upravo je takva umetnost delotvorna, primenljiva, čak partikularna. Uostalom, još je Filiberto Mena zapisao „da umetnost ima pravo na zasebnost ne da bi se izdvojila, nego da bi svojim modelom bila primer drugim znanjima i drugim praksama.”

Važno je konstatovati da se umetnost u najvećem broju podunavskih zemlja u aktuelnom trenutku odvija u demokratskim društvima. Danas je stanje demokratije u podunavskim zemljama bolje nego bilo kad pre, bez obzira na prepreke nametnute ekonomskom krizom, te bolnim tranzicijskim procesima u zemljama bivšeg socijalizma. Početkom ovog veka Jost Smirs je, baveći se promocijom kulture raznolikosti u doba globalizacije, u svojoj knjizi karakterističnog i i te kako primenjivog naziva Umetnost pod pritiskom (2003) istakao da umetnost suštinski učestvuje u demokratskim debatama, te da je njena uloga izuzetno značajna kao uverljiv i validan odgovor na najrazličitija životna pitanja. Pri tome, aktuelna umetnost nudi mnoštvo „poruka”, ona je izražajno raznovrsna, a njeno dejstvo i uticaj su intenzivniji nego u ranijim razdobljima, jer se distribuiraju putem globalno umreženih komunikacionih kanala. Zato je današnja umetnost, po Smirsu, „polje na kojem se emotivne inkompatibilnosti, društveni konflikti i pitanja statusa sukobljavaju na mnogo koncentrisaniji način nego što je to u svakodnevnoj komunikaciji”.

Dakle, umetnost u aktuelnom trenutku menja i prilagođava svoje biće zahvaljujući sve snažnijim i umnoženijim impulsima sveta, te je zatičemo u svojevrsnom „rasplinutom stanju” (Iv Mišo), ili je shvatamo kao manifestaciju „relacione estetike” (Nikolas Burio). No, možda je najubedljivije mišljenje Frančeska Bonamija koji je zaključio da je umetnost, i nadalje, samo interpretacija sveta. U jednom intervjuu on konstatuje: „Preferiram umetnost koja koristi metafore, čak i ako se odnose na etiku i politiku, ali pod uslovom da su metafore formulisane dovoljno jasno da ih posmatrač može lako protumačiti i tako ući u polje značenja umetnosti. Jer, umetnici koji me zanimaju iskazuju izrazitu meru osobenosti, ali umeju da komuniciraju sa svetom.”

U okruženju svih tih meritornih koncepcijskih stavova i mišljenja na Prvom festivalu savremene umetnosti Dunavski dijalozi 2013 u Novom Sadu postavljene su izložbe radova umetnika iz Nemačke (Georg Garc), Austrije (Džordžija Krajmer, Zilke Majer, Leopold Kesler i Kristof Švarc – u izboru kustoskinje Pie Žardi), Slovačke (Viktor Huljik), Mađarske (Apolka Eroš, Baboš Zili, Jožef Juhaz i Oros Ištvan – u izboru galeristkinje Marte Solađi), Hrvatske (Vladimir Frelih), Srbije (diSTRUKTURA, Stevan Kojić, Nenad Bogdanović) i Rumunije (Liliana Popa). Dakako, tim izložbama dominiraju tzv. individualne mitologije. Današnji umetnici se bave izazovima sociološkog, psihološkog, medijskog, kulturološkog okruženja i/ili introspekcijskim sagledavanjem vlastitog bića. Tako umetnost s početka druge decenije 21. veka na najbolji način pokazuje da je sposobna da spozna, reflektuje, protumači, čak i da sama emituje impulse svakodnevlja. Direktniji, angažovaniji odnos prema manifestacijama spoljnog sveta najčešće se ispoljava kroz konceptualizaciju „reciklirane” stvarnosti, kroz stvaralačke tehnološke poduhvate kojima se obnavlja i realizuje ideja o poistovećenju umetnosti i života; a u nekim ostvarenjima je moguće zapaziti da stvarnost nije samo tema, nego je voljom umetnika u svoj svojoj autentičnoj pojavnosti integrisani strukturalni element umetničkog dela. Takva umetnost je uvek obeležena jasnim kritičkim stavovima o svetu našeg doba, bilo da se radi o direktnom angažovanom odnosu, bilo da se radi o plastički „prikrivenim” napomenama ili preporučenim principima za prevladavanje svih tegobnosti svakodnevlja (racionalizam, geometrija, konstrukcija). Istovremeno, aktuelna umetnost je menjajući vlastito biće postala svojevrsni agens niza autentičnih životnih informacija, podstičući i zahtevajući dijalog i direktnu komunikaciju koja nas može odvesti ka novim saznanjima i zaključcima, ka nekoj novoj moralnosti i etici. Jer, „etika se nužno javlja kao moralna potreba” (Edgar Moren).


Posebnost ove manifestacije predstavlja serija izložbi kojima se u svojevrsni „dijaloški” odnos postavljaju radovi po jednog umetnika iz Austrije i Srbije. Tako koncipiranim postavkama je podržana ideja dijaloga na kojoj je zasnovan čitav novosadski festival, ali je, istovremeno, reafirmisano i Magrisovo načelo duhovno-prostorne objedinjenosti svih intelektualnih, filozofskih i praktičnih potencijala angažovanih u zajedničkim akcijama (političkim, ekonomskim, kulturološkim…) u zemljama dunavskog priobalja.

U likovno-vizuelnom smislu ovakve komparativne postavke daju specifične rezultate jer su u ovu jedinstvenu poziciju umetnici „dovedeni” voljom selektora, bez prethodnih poznavanja opusa svog izložbenog partnera. Kuratorska namera je da se objedine slični (ili različiti) umetnički koncepti i senzibiliteti, da se ostvari sinergijsko dejstvo, da se (još jednom) pokaže univerzalnost umetničkih poruka. Osim toga, osnivač festivala je nastojao da ovakvim izložbenim konceptima srpskim umetnicima omogući komparativno sagledavanje vlastitih stavova. Jer, još uvek nisu potpuno iščilile traumatične posledice delovanja „umetnosti u zatvorenom društvu” iz devedesetih godina proteklog veka. Produženo dejstvo tih posledica je primetno i danas zahvaljujući dugotrajnoj (tranzicijskoj) krizi srpskog društva koje još uvek ne doseže sistemske standarde evropske demokratije.

Izbor Austrije za partnera u Dunavskom dijalogu 2013 je, po mnogo čemu, sasvim logičan i opravdan. Latentna saradnja aktera ove dve umetnosti proteže se još od poznih godina 18. veka kada su na Bečkoj akademiji studirali i svoja stvaralaštva započinjali brojni istaknuti umetnici iz srpske istorije umetnosti. Od tada datiraju i brojne personalne umetničke saradnje. Slikar Uroš Predić je kao asistent u klasi za antičko slikarstvo, zahvaljujući saradnji sa svojim profesorom Kristijanom Gripenkerlom, tokom 1883. godine oslikao friz iz grčko-rimske mitologije unutar dvorane Donjeg doma u tada tek sagrađenoj zgradi Bečkog parlamenta. Interesantan je i odnos nekolicine srpskih umetnika prema velikom austrijskom slikaru Oskaru Kokoški: mladi Milan Konjović je početkom dvadesetih godina prošlog veka u Beču oduševljen Kokoškinim ekspresionizmom, te ga pismom moli da bude primljen u njegovu klasu na Akademiji u Drezdenu; tokom ratne 1942. godine srpski slikar Predrag Peđa Milosavljević sarađuje sa Kokoškom u vreme njihovih zajedničkih londonskih dana; a tokom 1948. godine, kada SFRJ ne učestvuje na Venecijanskom bijenalu, izložba Oskara Kokoške je bila postavljena u Jugoslovenskom paviljonu u Đardinu. Interesantna je i saradnja svetski afirmisanih umetnica performansa – Vali Export i Marine Abramović. Tokom 2006. godine, u njujorškom Muzeju Gugenhajm, u okviru svoje velike akcije retrospektivnog (re)interpretiranja najznačajnijih svetskih performansa, Abramovićeva je „citirala” performans Vali Export – Genitalna panika (iz 1969). Između ovih anegdotski nabrojanih nekih od značajnih dodira austrijske i srpske umetnosti odvijali su se brojni drugi saradnički kontakti, izložbe, programi, refleksije i prepleti.

Čini se da je niz novosadskih festivalskih zajedničkih izložbi sasvim diskretno, tiho i bez prenaglešenih gestova pokazao svojevrsnu podudarnost i bliskost umetnika odabranih iz aktuelnih tokova austrijske i srpske umetnosti. Radi se o umetnicima koji svoju umetnost zasnivaju na modernističkim principima, koji se brinu o autentičnostima odabranog medija, kod kojih se impulsi stvarnosti recikliraju i filozofiraju plastičkom konstitucijom ostvarenog dela.

Figuracijski slikarski koncepti Roberta Hamerštila i Petra Ćurčića posvećeni su strategiji mikro narativa. Ovi autori nam objavljuju priče iz ličnih istorija. Kod Hamerštila se radi o svedenoj, siluetnoj figuri smeštenoj u miljee vlastitih sećanja, dok Ćurčić suverenim crtačkim postupkom definiše ekspresivne slike uverljivih psiholoških studija ljudi i događaja iz svoje okoline. Njihov je stav u suštini postmodernistički – poštovanje istorije umetnosti, često čak i određena citatnost naslikanih prizora, subjektivistički stav nas upućuju na to. No, u aktuelnom trenutku ova su slikarstva validna i delotvorna svojim univerzalnim značenjima „izvučenim” iz realnih situacija. Interesantnost ovog izložbenog paralelizma je efektna i u jednom detalju: Hamerštilove siluete evociraju utisak vizantijskog shematizma u ikonografiji srpske umetnosti, dok u nekim pasažima Ćurčićeve slike postoji svojevrsni „priziv” šileovske pikturalne strukture.

Geometrije Jozefa Lišingera i Ljubomira Vučinića su zasnovane na jedinstvenosti neoplasticističke napomene o redu, skladu i harmoniji, ali i na zasebnim personalnim postupcima: Lišingerova umetnost je izrazito racionalistička, zasnovana je na epistološkoj logici, a u aktuelnim radovima ovaj umetnik poštuje matematičke propozicije enigmatske igre sudoku kako bi došao do idealnih formalnih i bojenih odnosa. Ovaj umetnik insistira na jednostavnosti, čistoti i preciznosti geometrijske likovne misli, te tako dolazi do plastičke konstitucije izuzetnih estetskih dometa. Ljubomir Vučinić je umetnik drugačijeg kova: njegov geometrizam ima „angažovano” dejstvo jer je konfrontiran manifestacijama i atmosferi društva u krizi. Umetnik ideje racionalizma, konstrukcije, likovne jednostavnosti i čistote nudi kao „recept” za prevladavanje kriznih tegoba. Multipliciranjem jednog geometrijskog motiva, obostranim štampanjem na grafičkom listu, te instaliranjem u prostoru Vučinić svoju plastičku ideju konkretizuje, čini je stvarnom i delotvornom.

Fric Ruprehter i Mira Brtka su umetnici večito posvećeni ontološkim problemima slike/slikarstva. Njihova aktivnost je usmerena ka istraživanju pikturalne površine koju Grindberg smatra ekskluzivnom karakteristikom slikarstva koju ono ne deli ni sa jednim drugim sistemom slika. Ruprehter nastoji da preciznu organizaciju slike oplemeni vidljivim tragovima vlastite senzibilnosti i to postiže diskretnim vibracijama monohromijske površine, jednostavnim „lenjirskim” linijama, blagom obojenošću. Taj tihi i „svečani” estetizam emituje ubedljivo dejstvo nekakve elementarne likovnosti. „Bele slike” Mire Brtke su naseljene diskretnim crtežom multipliciranih paralelnih linija koje izranjaju iz bele monohromije. Minimalizam, jednostavnost, suvereno organizovan plasticitet multipliciranih pravilnih paralelnih linija – karakterišu njen rad kao „konkrete kunst”. Ipak, i iz Ruprehterovih i iz Brtkinih slika proističe snaga jednog pročišćenog stava koji, na nivou principa, ima i te kakvu partikularnost i te kako potrebnu u aktuelnom trenutku sveta i vremena u kome živimo.

Eva Petrič i Nataša Teofilović suvereno vladaju medijsko-tehnološkim slikama, izražavajući dva potpuno personalizovana shvatanja sveta. Ono što je ovim umetnicama zajedničko jeste sposobnost da minorizuju značaj vlastite izuzetne tehnološke spretnosti i opremljenosti – medij jeste tek dobro upotrebljeno sredstvo za jasno definisanje vlastitih estetskih i etičkih načela. U okruženju globalne „ikonosfere” Eva Petrič printa crno-bele slike na prozirnim pločama od pleksiglasa. Ova umetnica snimajući sebe, sopstveno telo, te čineći poetski intonirane video zapise mesta u kojima je boravila, prezentuje jednu profilozofiranu refleksiju vlastitog (i našeg) sveta. Zahvaljujući prozirnosti njenih fotografskih slika, odštampanih na pleksiglasu i postavljenih u prostoru, prizori iz okolne stvarnost su vidljivi u umetničinom delu. Umetnost Eve Petrič stoga ne stvara iluziju stvarnosti nego postaje njen integralni deo. Nataša Teofilović se bavi virtuelnom stvarnošću, zapravo virtuelnom predstavom čoveka. Ne insistirajući na fotorealističkoj sličnosti i karakteru klona, umetnica svojim junacima čuva njihovo „kompjutersko” poreklo. Međutim, svi ti virtuelni ljudi žele da komuniciraju sa gledaocima. Teofilovićeva je uspela da svoju umetnost estetizira, da je označi vlastitom osećajnošću, da svim tim virtuelnim ljudima udahne dušu i učini nam ih dragim, bliskim. I sasvim sposobnim da nas vrate – sebi samima.

Sava Stepanov

Mali likovni salon – Slovačka: Viktor Hulik 

Galerija Srbinovski – Srbija: diSTRUKTURA

Galerija Bel Art – Rumunija: Liliana Mercioiu Popa

Galerija Most – Nemačka: Georg Gartz

Zmaj Jovina ul. – Internacionalna izložba umetničkih zastava

Galerija Podrum – Hrvatska: Vladimir Frelih


Petak, 30. avgust

Austrijsko srpski dijalog: Eva Petrič (A) – Nataša Teofilović (SR), Galerija KCNS (Katolička porta 4)

Austrija: Pozdrav iz Beča – Georgia Creimer, Silke Maier, Leopold Kessler, Chirstoph Schwarz, Galerija Zlatno oko (Laze Telečkog 3)

Mađarska: Erős Apolka, Babos Bertalan Zsili,Steiner Villő, Orosz Juhász R. József István, Orosz, Galerija SANU ogranak u Novom Sadu (Pašićeva 6)

Austrijsko srpski dijalog: Josef Linschinger (A) – Ljube Vučinić (SR), Zbirka strane umetnosti, Dunavska 31

Austrijsko srpski dijalog: Robert Hammerstiel (A) – Petar Ćurćić (SR), Muzej Vojvodine (Dunavska 35)

Skulpture umetnika podunavskih zemalja (iz zbirke simpozijuma Terra, Kikinda), Atrijum Muzeja Vojvodine


Subota, 31. avgust

Video radovi umetnika iz podunavskih zemalja, selektor Andrej Tišma – Muzej savremene umetnosti Vojvodine, Dunavska37

Izložba kolonije Dijalog, Galerija Gradić (Petrovaradin, Beogradska 7)

Austrijsko srpski dijalog: Fritz Ruprechter – Mira Brtka – Fondacija Brtka Kresoja (Petrovaradin, Beogradska 23)

Nemački crtež (Hansjürgen Vogel, Stephanie von Hoyos, Rosa Ztchau, Ingrid Redlich-Pfund,Stephan Juttner, Stefan Wehmeier, Ulu Braun, Fabian Grodde) – Galerija u podrumu samostana sv Juraja, (Štrosmajerova 20)

Performansi: Nenad Bogdanović (Srbija)

Jožef Juhas (Mađarska)

Instalacija: Stevan Kojić (Srbija), Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture, Štrosmajerova 22 (dvorište)


Sponzori dunavski dijalozi 2013

Marina Abramović: rani radovi – beogradski period

Marina Abramović: rani radovi – beogradski period


„…Princip da se u svemu što svaki čovek u svom životu, a umetnik/umetnica u sopstvenoj umetnosti, neodložno i neminovno uvek „mora ići do kraja” osnovna je nit vodilja i konačna poruka Marininih performansa beogradskog perioda, a sledom ovog početnog stadijuma takođe i njenog sveukupnog dela. To je svakako jedna vrlo moćna moralna pouka koje se umetnica sama redovno pridržavala, no koju je ujedno upućivala i drugima, očekujući i zahtevajući od drugih istu meru uključenja kao i od sebe same…“ – dr Ješa Denegri


knjigaAutor: mr Olivera Janković

Izdavač: Galerija Bel Art

Saizdavač: Muzej savremene umetnosti Vojvodine

Recenzenti: dr Ješa Denegri, Slavko Timotijević

Dizajn: Ljubomir Maksimov


Knjiga Olivere Janković Marina Abramović: rani radovi – beogradski period bavi se „uvodnim” stvaralaštvom velike svetske umetnice. Marina Abramović (Beograd 1946) je svoje rane radove izvela u Beogradu 1971, a njen beogradski period traje do njene tridesete godine, kada se 1975. godine seli u Amsterdam. Po završetku studija Marina se bavila crtežima, slikanjem i pisanjem specifičnih tekstova. U međuvremenu je kompletirala studije u Zagrebu (Majstorska radionica Krste Hegedušića) i kratko vreme predavala na Akademiji umetnosti u Novom Sadu. Prve performanse izvela je tokom 1972. godine u Beogradu. Radovi nastali u kratkom periodu između 1972. i 1975. godine, bilo da su izvedeni u Beogradu bilo na festivalima umetnosti i drugim umetničkim prostorima u inostranstvu, predstavljaju Marinin beogradski period. Tokom ovog perioda ona deluje pri Galeriji Studentskog kulturnog centra (SKC) u Beogradu, koji upravo tada postaje kultno mesto avangardističkih zbivanja. Zajedno sa grupom beogradskih umetnika (Raša Todosijević, Neša Paripović, Zoran Popović, Slobodan Era Milivojević, Gergelj Urkom) mlada Marina Abramović gradi duh i atmosferu „nove umetničke prakse” i konceptualne umetnosti.


U aktuelnom trenutku naša istorija umetnosti, uz obezbeđenu vremensku distancu, evidentira ovu pojavu kao izuzetno značajnu u procesu razvoja celokupne srpske modernističke umetnosti. Jer, upravo je grupa umetnika okupljenih oko Galerije SKC-a, koju je „predvodila” Marina Abramović, unela brojne novine u tadašnji umetnički kontekst – bavljenje novim medijima, shvatanje „ideje kao forme”, performativna realizacija umetničkog dela, izmenjen odnos umetnika prema umetničkim institucijama. Sama umetnica svoj beogradski „preludijski period” smatra izuzetno značajnim. „Što se tiče moga rada u Jugoslaviji, to je ono što kažemo ’kamen temeljac’. Bio je vrlo važan taj moj početak i, naravno, sa grupom ljudi s kojima sam radila, to je bilo esencijalno. U to vreme naš rad je toliko bio protiv svih normalnih normi u Beogradu. Ceo taj rad bio je vrlo značajan za moj razvoj kasnije i u svakom svom katalogu ja uvek pominjem taj početak kao jedan vrlo važan momenat u svom životu.” (Marina Abramović, „Mentalni skok”, intervju, Vreme, br. 309, Beograd, 21. 9. 1996).


Danas, kada Marina Abramović pripada vrhu svetski afirmisanih umetnika, teorijska analiza njenog ranog beogradskog perioda predstavlja istinski doprinos teoriji i istoriji srpske umetnosti. Olivera Janković s naglašenim osećanjem interpretativne odgovornosti tumači delo velike umetnice. Uspeva da temeljno razmotri sve aspekte radova Marine Abramović, da analitički percipira i kritički interpretira njenu umetnost, da je kontekstualizuje, te da je na jedan diskretan, ali uverljiv način meritorno oceni. Na jednom mestu Olivera Janković ispisuje rečenice koje valorizuju doprinos nove umetnosti u kojoj je Marina Abramović lider: „Smatralo se da radikalna umetnost doprinosi stvaranju drugačijeg i boljeg sveta i formiranju odlučnih i samostalnih ljudi, sposobnih za kritičko promišljanje svakodnevne realnosti i uslova života u njoj. S takvim ciljem pred sobom umetnost je izašla iz tradicionalnih okvira da ulepšava ili afirmiše postojeću stvarnost kako bi bila produktivna u stvaranju uslova da čovek sam oblikuje svoj život nezavisno od dominantnog mišljenja, od zahteva vlasti ili od tradicionalnih vrednosti.”

„…do sada ne postoji nijedna svesno planirana, obrađena, uređena i izdata monografija, knjiga ili publikacija o ličnosti ili radu Marine Abramović kako od strane stručnih institucija tako i od strane istaknutih pojedinaca za koje se u javnosti tvrdi da su rodonačelnici konceptualne umetnosti kod nas… Sa velikom zahvalnošću i osećajem odgovornosti sam prihvatio da napišem recenziju za prvu knjigu na ovim prostorima o Marini Abramović koju je napisala Olivera Janković, a izdala Galerija Bel Art. “ – Slavko Timotijević

Rad na pripremi ove knjige predstavljao mi je izuzetno zadovoljstvo i verujem da će ona doprineti boljem shvatanju i sagledavanju umetničkog opusa Marine Abramović. Posebno što je ovo, u našim okolnostima punim kontroverzija, prva monografska publikacija o delu Marine Abramović objavljena u Srbiji.

Vesna Latinović, urednica monografije

Yoko Lennon Tito (Obalne Galerije Piran, Monfort, Portorose, Slovenia)

Yoko Lennon Tito (Obalne Galerije Piran, Monfort, Portorose, Slovenia)

Konceptualna akcija / Un’azione Concettuale / One conceptual event

Razstavišče Monfort, Porotorž, Slovenija / Spazio espozitivo Monfort, Portorose, Slovenia
18. 6. – 5. 9. 2012.

Obalne galerije Piran /Gallerie costiere Pirano v sodelovanju z / In collaborazione: Muzej istorije Jugoslavije, Beograd & Galerija Bel Art, Novi Sad

Koncept / Concetto / Concept: Sava Stepanov & Momo Cvijović

Teksti / Testi: Vesna Latinović & Toni Biloslav

Oblikovanje razstave / Progetto espositivo / Exibition layout: Ljubomir Maksimov

Video: Gašpar Milkovič Biloslav